لکههای سفید داخل دهان نشانه چیست؟ بررسی علتها و علائم خطر
پاسخ سریع: لکههای سفید داخل دهان ممکن است به علت برفک دهان، آفت، گازگرفتن مکرر گونه، تماس با دندان تیز یا پروتز نامناسب، لیکن پلان دهانی یا لکوپلاکیا ایجاد شوند. لکهای که با پاککردن جدا میشود بیشتر میتواند با برفک ارتباط داشته باشد؛ اما لکه سفید ضخیم و ماندگاری که پاک نمیشود، باید توسط دندانپزشک یا پزشک بررسی شود. باقیماندن ضایعه بیش از دو هفته، خونریزی، وجود توده یا مشکل در بلع از علائم هشدار است.
مشاهده لکه سفید روی زبان، لثه، سقف دهان یا داخل گونه همیشه به معنی بیماری خطرناک نیست. بسیاری از این ضایعات بر اثر عفونت قارچی، زخمهای سطحی یا تحریک مداوم بافت دهان ایجاد میشوند و با درمان مناسب برطرف خواهند شد.
بااینحال، تشخیص علت فقط از روی رنگ ضایعه امکانپذیر نیست. شکل، محل، دردناکبودن، امکان پاکشدن و مدت باقیماندن لکه اهمیت زیادی دارند. بعضی ضایعات سفید مانند لکوپلاکیا ممکن است با تغییرات پیشسرطانی همراه باشند؛ بنابراین لکهای که ماندگار است یا ظاهر آن تغییر میکند، نباید نادیده گرفته شود.
علت لکههای سفید داخل دهان چیست؟
۱. برفک دهان
برفک دهان یک عفونت قارچی است که معمولاً بهوسیله رشد بیشازحد قارچ کاندیدا ایجاد میشود. این عارضه ممکن است به شکل لکههای سفید یا کرمرنگ روی زبان، داخل گونهها، لثه یا سقف دهان ظاهر شود.
در برفک، لکههای سفید معمولاً با مالش یا پاککردن جدا میشوند و ممکن است زیر آنها ناحیهای قرمز، حساس یا مستعد خونریزی باقی بماند. سوزش دهان، طعم ناخوشایند، کاهش حس چشایی و ترک گوشه لبها نیز ممکن است دیده شود.
احتمال برفک در این افراد بیشتر است:
- نوزادان و سالمندان
- افراد دارای دندان مصنوعی
- مصرفکنندگان اخیر آنتیبیوتیک
- افرادی که اسپری کورتونی تنفسی مصرف میکنند
- مبتلایان به دیابت کنترلنشده
- افراد دارای ضعف سیستم ایمنی
- کسانی که دچار خشکی دهان هستند
شستوشوی دهان پس از استفاده از اسپری کورتونی و رعایت بهداشت دندان مصنوعی میتواند احتمال برفک را کاهش دهد.
۲. لکوپلاکیا
لکوپلاکیا معمولاً به شکل لکهای سفید یا خاکستری، ضخیم و نسبتاً سفت دیده میشود که با دستمال یا مسواک پاک نمیشود. این ضایعه ممکن است روی زبان، لثه، کف دهان یا داخل گونهها تشکیل شود و اغلب درد ندارد.
مصرف دخانیات، جویدن تنباکو، مصرف طولانیمدت و زیاد الکل و تحریک مداوم ناشی از دندان شکسته یا دندان مصنوعی نامناسب از عوامل مرتبط با آن هستند. بیشتر موارد لکوپلاکیا سرطانی نیستند، اما برخی از آنها میتوانند دارای تغییرات پیشسرطانی باشند. لکههای سفید همراه با بخشهای قرمز، نامنظم یا برجسته نیازمند توجه بیشتری هستند.
لکوپلاکیا را نمیتوان فقط با نگاهکردن در خانه تشخیص داد. ممکن است برای بررسی دقیقتر، نمونهبرداری یا بیوپسی لازم باشد.
۳. آفت دهان
آفت معمولاً یک زخم گرد یا بیضیشکل است که مرکز سفید یا زرد و حاشیه قرمز دارد. آفت برخلاف برفک، یک لایه سفید گسترده نیست و اغلب دردناک است.
این زخمها معمولاً داخل لب، گونه، زیر زبان یا روی زبان ایجاد میشوند. احساس سوزش یا گزگز ممکن است پیش از ظاهرشدن زخم شروع شود. بیشتر آفتهای معمولی طی یک تا دو هفته بهبود مییابند و مسری نیستند.
عواملی مانند گازگرفتن لب، استرس، کمخوابی، غذای تند یا اسیدی و برخی تغییرات هورمونی میتوانند در ایجاد یا تشدید آفت نقش داشته باشند.
۴. لیکن پلان دهانی
لیکن پلان دهانی یک بیماری التهابی است که ممکن است به شکل خطوط یا لکههای سفید توری و ظریف، بهویژه داخل گونهها، ظاهر شود. در بعضی افراد ضایعه بدون درد است؛ اما نوع فرسایشی آن میتواند باعث قرمزی، زخم، سوزش و حساسیت به غذاهای تند یا اسیدی شود.
این بیماری مسری نیست و احتمالاً با واکنش غیرطبیعی سیستم ایمنی ارتباط دارد. افراد مبتلا به لیکن پلان دهانی به معاینه و پیگیری منظم نیاز دارند، بهخصوص اگر ضایعه زخمی، قرمز یا دردناک باشد.
۵. تحریک، گازگرفتن گونه یا تماس با دندان تیز
اصطکاک مکرر بافت داخل دهان میتواند باعث ضخیم و سفیدشدن آن شود. این حالت ممکن است در اثر موارد زیر ایجاد شود:
- گازگرفتن مکرر داخل گونه
- لبه تیز دندان شکسته
- پرکردگی نامناسب
- سیم ارتودنسی
- دندان مصنوعی لق یا نامتناسب
- عادت به جویدن اجسام یا بافت دهان
ضایعات ناشی از تحریک معمولاً در همان نقطه تماس ایجاد میشوند. اگر عامل تحریک حذف شود، باید بهتدریج بهبود پیدا کنند. ادامهداشتن لکه پس از اصلاح عامل، نیازمند معاینه است.
۶. سوختگی یا آسیب مخاط دهان
خوردن نوشیدنی یا غذای بسیار داغ ممکن است لایه سطحی مخاط را آسیب بزند و ظاهری سفید ایجاد کند. تماس دهان با مواد شیمیایی، گذاشتن مستقیم قرص روی لثه یا استفاده نامناسب از مواد سفیدکننده دندان نیز میتواند باعث سوختگی شیمیایی شود.
این ضایعات معمولاً همراه با درد و سابقه مشخص تماس با ماده محرک هستند. قرار دادن آسپرین یا داروهای دیگر مستقیماً روی لثه یا زخم توصیه نمیشود.
۷. لکوپلاکیای مویی
لکوپلاکیای مویی معمولاً به شکل لکههای سفید، موجدار یا پرزمانند در کنارههای زبان ظاهر میشود و پاک نمیشود. این وضعیت با فعالشدن ویروس اپشتینبار و ضعف سیستم ایمنی، بهویژه در افراد مبتلا به HIV یا دریافتکنندگان داروهای سرکوبکننده ایمنی، ارتباط دارد.
وجود این ضایعه لزوماً به معنی ابتلا به HIV نیست، اما باید از نظر وضعیت سیستم ایمنی بررسی شود.
تفاوت علل شایع لکه سفید دهان
| ظاهر یا علامت | علت احتمالی |
|---|---|
| لکههای کرمرنگ که پاک میشوند و زیر آنها قرمز است | برفک دهان |
| لکه سفید ضخیم و ماندگار که پاک نمیشود | لکوپلاکیا یا تحریک مزمن |
| زخم گرد سفید یا زرد با حاشیه قرمز و دردناک | آفت دهان |
| خطوط سفید توری داخل گونه | لیکن پلان دهانی |
| لکه سفید دقیقاً کنار دندان تیز یا محل گازگرفتن | آسیب و اصطکاک |
| لکههای سفید مویی در کناره زبان | لکوپلاکیای مویی |
این جدول فقط برای شناخت اولیه است و جایگزین معاینه پزشکی نیست. چند بیماری مختلف ممکن است ظاهر مشابهی داشته باشند.
لکه سفید داخل دهان چه زمانی خطرناک است؟
وجود یک لکه سفید بهتنهایی به معنی سرطان دهان نیست. بااینحال، بعضی تغییرات سفید یا قرمز میتوانند از علائم اولیه مشکلات جدیتر باشند.
در موارد زیر به دندانپزشک، متخصص بیماریهای دهان یا پزشک مراجعه کنید:
- لکه بیش از دو هفته باقی مانده یا تا سه هفته خوب نشده است.
- ضایعه با پاککردن از بین نمیرود.
- اندازه، رنگ یا بافت لکه تغییر میکند.
- لکه همزمان بخشهای سفید و قرمز دارد.
- ضایعه سفت، ضخیم، نامنظم یا برجسته است.
- زخم یا لکه بدون علت مشخص خونریزی میکند.
- تودهای در دهان، زبان، فک یا گردن احساس میشود.
- بلع، جویدن، صحبتکردن یا بازکردن دهان دشوار شده است.
- بیحسی زبان، لب یا بخشی از دهان وجود دارد.
- گوشدرد مداوم بدون مشکل مشخص گوش ایجاد شده است.
- کاهش وزن بدون دلیل یا گرفتگی صدای ماندگار وجود دارد.
لکه سفید یا قرمز ماندگار، زخم ترمیمنشده و توده دهانی از علائمی هستند که در بررسی سرطان دهان مورد توجه قرار میگیرند؛ البته این نشانهها میتوانند علتهای غیرسرطانی نیز داشته باشند.
در صورت تورم سریع دهان یا گلو، تنگی نفس یا ناتوانی در بلع آب دهان، باید فوراً به اورژانس مراجعه شود.
تشخیص لکههای سفید دهان چگونه انجام میشود؟
پزشک یا دندانپزشک ابتدا محل، شکل، سطح و مدت حضور ضایعه را بررسی میکند. همچنین درباره مصرف سیگار، قلیان، الکل، داروها، آنتیبیوتیکها، اسپریهای تنفسی، بیماریهای زمینهای و دندان مصنوعی سؤال خواهد کرد.
بسته به ظاهر لکه، ممکن است اقدامات زیر انجام شود:
- بررسی اینکه لکه پاک میشود یا خیر
- ارزیابی دندانهای تیز، پرکردگیها و پروتزها
- نمونهبرداری سطحی برای تشخیص قارچ
- آزمایش خون در صورت احتمال ضعف ایمنی یا بیماری زمینهای
- ارجاع به متخصص بیماریهای دهان یا گوش، حلق و بینی
- بیوپسی از ضایعات ماندگار، ضخیم یا مشکوک
در بیوپسی، نمونه کوچکی از بافت برداشته و از نظر تغییرات سلولی بررسی میشود.
درمان لکههای سفید داخل دهان
درمان به علت اصلی وابسته است و یک دارو برای همه لکههای سفید مناسب نیست.
درمان برفک
برفک معمولاً با داروی ضدقارچ تجویزشده توسط پزشک درمان میشود. همزمان باید عوامل زمینهای مانند دندان مصنوعی آلوده، خشکی دهان، دیابت یا نحوه استفاده از اسپری کورتونی نیز اصلاح شوند.
مصرف خودسرانه آنتیبیوتیک برای برفک مؤثر نیست و حتی ممکن است آن را تشدید کند.
درمان آفت
آفتهای کوچک معمولاً خودبهخود خوب میشوند. پرهیز از غذاهای تند و اسیدی، مسواک نرم و شستوشوی ملایم دهان با آبنمک میتواند ناراحتی را کمتر کند. زخمهای بزرگ، مکرر یا بسیار دردناک ممکن است به درمان دارویی نیاز داشته باشند.
درمان ضایعات ناشی از تحریک
دندان تیز، پرکردگی نامناسب یا دندان مصنوعی باید توسط دندانپزشک اصلاح شود. ترک عادت گازگرفتن گونه نیز ضروری است.
درمان لکوپلاکیا
عامل محرک مانند دخانیات باید حذف شود. بعضی ضایعات فقط به پیگیری منظم نیاز دارند، درحالیکه ضایعات دارای سلولهای غیرطبیعی ممکن است برداشته شوند. حتی پس از درمان، معاینههای دورهای اهمیت دارد.
درمان لیکن پلان دهانی
در موارد خفیف و بدون علامت ممکن است فقط پیگیری کافی باشد. در انواع دردناک، پزشک میتواند داروهای موضعی ضدالتهاب تجویز کند. از مصرف خودسرانه کورتون داخل دهان خودداری کنید.
مراقبتهای خانگی مفید
تا زمان مشخصشدن علت میتوانید این اقدامات را انجام دهید:
- روزانه دو بار با مسواک نرم دندانها را تمیز کنید.
- دهان را با آب ولرم و نمک رقیق شستوشو دهید.
- آب کافی بنوشید.
- غذاهای بسیار داغ، تند، شور و اسیدی را محدود کنید.
- سیگار، قلیان، تنباکو و الکل را کنار بگذارید.
- پس از مصرف اسپری کورتونی، دهان را آبکشی کنید.
- دندان مصنوعی را طبق دستور تمیز کرده و شبها خارج کنید.
- لکه را نخراشید و با جسم تیز دستکاری نکنید.
استفاده خودسرانه از جوششیرین غلیظ، آباکسیژنه، سرکه، الکل یا مواد سفیدکننده ممکن است مخاط دهان را تحریک یا زخمی کند.
سؤالات متداول
آیا هر لکه سفید دهان برفک است؟
خیر. برفک معمولاً قابل پاکشدن است و زیر آن ناحیه قرمز باقی میماند. لکوپلاکیا، لیکن پلان و ضایعات ناشی از اصطکاک ممکن است پاک نشوند.
آیا لکه سفید دهان نشانه سرطان است؟
در بیشتر موارد چنین نیست. بااینحال، لکه ماندگار، سفت، نامنظم یا ترکیب سفید و قرمز باید بررسی شود؛ زیرا برخی ضایعات ممکن است پیشسرطانی باشند.
لکه سفید دهان را باید به چه پزشکی نشان داد؟
دندانپزشک، متخصص بیماریهای دهان و فک و صورت یا متخصص گوش، حلق و بینی میتواند ضایعه را ارزیابی کند. شروع بررسی توسط دندانپزشک معمولاً مناسب است.
آیا لکههای سفید دهان مسری هستند؟
این موضوع به علت بستگی دارد. آفت، لکوپلاکیا و لیکن پلان مسری نیستند. برفک دهان در بزرگسالان معمولاً بیماری مسری محسوب نمیشود، اما در افراد مستعد میتواند گسترش پیدا کند.
لکه سفید داخل دهان کودک چیست؟
در نوزادان، برفک میتواند باعث لکههای سفید روی زبان و داخل گونه شود که بهراحتی پاک نمیشوند. باقیمانده شیر معمولاً بیشتر روی زبان قرار دارد و راحتتر تمیز میشود. تشخیص قطعی باید توسط پزشک کودک انجام شود.
نتیجهگیری
لکههای سفید داخل دهان میتوانند از یک آفت ساده یا تحریک ناشی از دندان تیز تا عفونت قارچی، لیکن پلان یا لکوپلاکیا علتهای متفاوتی داشته باشند. قابل پاکشدن لکه، درد، محل ضایعه و مدت ماندگاری آن میتواند به تشخیص اولیه کمک کند، اما برای تشخیص قطعی کافی نیست.
لکهای که پس از دو هفته از بین نمیرود، با دستمال پاک نمیشود، ضخیم یا سفت است یا همراه با خونریزی، توده و مشکل بلع دیده میشود، باید توسط پزشک یا دندانپزشک بررسی شود. تشخیص زودهنگام ضایعات ماندگار دهان، امکان درمان مؤثرتر و پیشگیری از عوارض را افزایش میدهد.
این مقاله برای افزایش آگاهی عمومی نوشته شده است و جایگزین معاینه و تشخیص توسط پزشک یا دندانپزشک نیست.