علت برق داشتن بدن کمبود چه ویتامینی است؟ از B12 تا منیزیم
احساس برق در بدن، گزگز، مورمور شدن یا شوک‌های کوتاه در دست و پا می‌تواند نگران‌کننده باشد؛ به‌خصوص وقتی بدون دلیل مشخص تکرار می‌شود. بسیاری از افراد در این شرایط می‌پرسند علت برق داشتن بدن کمبود چه ویتامینی است؟ یکی از مهم‌ترین کمبودهایی که می‌تواند با علائم عصبی همراه شود، کمبود ویتامین B12 است. پایین بودن منیزیم و بعضی ویتامین‌های گروه B نیز در برخی افراد می‌تواند باعث گزگز، بی‌حسی یا گرفتگی عضلات شود. با این حال، برق افتادن در بدن همیشه به معنی کمبود ویتامین نیست و مشکلات عصبی، دیابت، فشار روی عصب یا اختلال بعضی الکترولیت‌ها نیز ممکن است چنین حسی ایجاد کنند.
منظور از برق داشتن بدن چیست؟
عبارت «برق داشتن بدن» یک اصطلاح پزشکی مشخص نیست و افراد ممکن است احساسات متفاوتی را با آن توصیف کنند.
برای مثال ممکن است فرد احساس کند:
- دست یا پایش مورمور می‌شود.
- سوزن‌سوزن شدن زیر پوست دارد.
- شوک کوتاهی در پا، دست، کمر یا سایر قسمت‌های بدن احساس می‌کند.
- انگشتانش گاهی بی‌حس می‌شوند.
- احساس سوزش یا تیر کشیدن عصبی دارد.
- همراه با گزگز، عضلاتش می‌پرند یا دچار گرفتگی می‌شوند.
در پزشکی به بسیاری از احساساتی مثل گزگز، مورمور، سوزن‌سوزن شدن و بی‌حسی پارستزی گفته می‌شود. پارستزی گاهی کاملاً موقتی است؛ مثل زمانی که مدت زیادی روی پا نشسته‌اید و پا «خواب می‌رود». اما اگر این حالت دائماً تکرار شود یا بدون علت مشخص ادامه پیدا کند، بهتر است علت آن بررسی شود.
علت برق داشتن بدن کمبود چه ویتامینی است؟
اگر احساس برق یا مورمور شدن بدن ناشی از یک کمبود تغذیه‌ای باشد، ویتامین B12 یکی از مهم‌ترین مواردی است که باید بررسی شود.
علاوه بر B12، کمبود ویتامین‌های B1 و B6 و در برخی شرایط کاهش ویتامین E نیز ممکن است روی سلامت اعصاب اثر بگذارد. پایین بودن منیزیم نیز می‌تواند باعث علائم عصبی و عضلانی شود، اگرچه منیزیم ویتامین نیست و در گروه مواد معدنی قرار می‌گیرد.
1. کمبود ویتامین B12؛ یکی از مهم‌ترین دلایل گزگز بدن
ویتامین B12 برای عملکرد طبیعی سیستم عصبی اهمیت زیادی دارد. زمانی که سطح آن برای مدت طولانی پایین باشد، ممکن است عملکرد اعصاب دچار اختلال شود.
علائم احتمالی کمبود B12 می‌تواند شامل موارد زیر باشد:
- گزگز دست و پا
- بی‌حسی انگشتان
- احساس مورمور شدن
- ضعف یا خستگی
- اختلال در تعادل
- کاهش تمرکز
- احساس غیرعادی در کف پا
- در موارد پیشرفته‌تر، مشکلات عصبی
ویتامین‌های گروه B، به‌ویژه B12، برای سلامت اعصاب اهمیت دارند و پایین بودن بعضی از آن‌ها می‌تواند با نوروپاتی و علائمی مانند گزگز یا بی‌حسی همراه باشد.
چه کسانی بیشتر در معرض کمبود B12 هستند؟
احتمال کمبود B12 در برخی افراد بیشتر است؛ از جمله کسانی که:
- رژیم گیاه‌خواری یا وگان سخت دارند.
- مصرف مواد غذایی حیوانی آن‌ها بسیار کم است.
- دچار مشکلات جذب مواد غذایی هستند.
- بعضی بیماری‌های معده یا روده دارند.
- جراحی معده انجام داده‌اند.
- برای مدت طولانی برخی داروها را مصرف می‌کنند.
- سن بالاتری دارند.
وجود گزگز یا بی‌حسی همراه با این عوامل، بررسی سطح B12 را مهم‌تر می‌کند.
بیشتر بخوانید: ویتامین B12 در چه میوه‌هایی وجود دارد؟ حقیقتی که باید بدانید
2. آیا کمبود منیزیم باعث برق افتادن در بدن می‌شود؟
بله، در برخی موارد ممکن است.
منیزیم یکی از مواد معدنی ضروری بدن است که در فعالیت عضلات و اعصاب نقش دارد. کمبود قابل‌توجه منیزیم می‌تواند با بی‌حسی، گزگز، انقباض و گرفتگی عضلات همراه شود. در کمبودهای شدیدتر حتی اختلال ریتم قلب و تشنج نیز ممکن است رخ دهد.
علائم احتمالی پایین بودن منیزیم عبارت‌اند از:
- گزگز یا مورمور
- گرفتگی عضلات
- پرش عضله
- ضعف
- خستگی
- بی‌حسی
- اسپاسم عضلانی
البته کمبود شدید منیزیم در افراد سالمی که تغذیه متنوع دارند چندان شایع نیست. بعضی بیماری‌های گوارشی، مصرف طولانی‌مدت الکل، برخی داروها و از دست دادن بیش از حد مواد معدنی می‌توانند احتمال آن را افزایش دهند.
3. کمبود ویتامین B1 و احساس برق در دست و پا
ویتامین B1 یا تیامین برای عملکرد طبیعی اعصاب ضروری است.
کمبود شدید B1 ممکن است باعث علائمی مانند:
- گزگز
- بی‌حسی
- ضعف عضلات
- اختلال عملکرد اعصاب محیطی
شود.
کمبود تیامین بیشتر در شرایطی مانند سوءتغذیه، سوءجذب و مصرف مزمن و زیاد الکل دیده می‌شود.
بنابراین در فردی که تغذیه طبیعی و متعادل دارد، معمولاً B1 اولین علت مورد بررسی نیست؛ اما در افراد پرخطر می‌تواند اهمیت داشته باشد.
4. ویتامین B6؛ کمبود و مصرف زیاد هر دو مهم‌اند
ویتامین B6 نیز با عملکرد سیستم عصبی ارتباط دارد، اما نکته جالب اینجاست که فقط کمبود آن مشکل‌ساز نیست.
مصرف بیش از اندازه مکمل B6 نیز می‌تواند به اعصاب آسیب بزند.
به همین دلیل، اگر کسی به دلیل احساس گزگز و برق در بدن شروع به مصرف خودسرانه مکمل‌های B کمپلکس با دوز بالا کند، ممکن است وضعیت را پیچیده‌تر کند.
بنابراین بهتر است مکمل B6 بدون توجه به مقدار مصرف و مدت مصرف استفاده نشود.
5. کمبود ویتامین E هم می‌تواند باعث علائم عصبی شود؟
ویتامین E در سلامت سلول‌ها و سیستم عصبی نقش دارد و کمبود شدید آن ممکن است با مشکلات عصبی و عضلانی همراه شود.
اما کمبود ویتامین E در افراد سالم نسبتاً نادر است و بیشتر در افرادی اتفاق می‌افتد که بدن آن‌ها در جذب چربی مشکل دارد.
بنابراین در بررسی علت برق داشتن بدن معمولاً B12 و علل عصبی شایع‌تر در اولویت بالاتری قرار دارند.
کمبود ویتامین D باعث برق داشتن بدن می‌شود؟
ویتامین D بیشتر با سلامت استخوان‌ها و عضلات ارتباط دارد.
کمبود آن می‌تواند باعث:
- ضعف عضلانی
- درد استخوان
- احساس خستگی
- دردهای عضلانی
شود، اما احساس برق، مورمور شدن یا بی‌حسی علامت اختصاصی کمبود ویتامین D نیست.
به همین دلیل اگر علامت اصلی فرد گزگز یا برق زدن دست و پا باشد، نباید بدون بررسی سایر علل آن را فقط به کمبود ویتامین D نسبت داد.
بیشتر بخوانید: بهترین زمان مصرف ویتامین D برای جذب بهینه و فواید سلامتی
آیا کمبود کلسیم هم باعث مورمور شدن می‌شود؟
گاهی بله.
کلسیم، منیزیم و پتاسیم از الکترولیت‌هایی هستند که نقش مهمی در عملکرد عضلات و اعصاب دارند. تغییر قابل‌توجه سطح آن‌ها می‌تواند علائم غیرعادی عصبی و عضلانی ایجاد کند.
اختلالات الکترولیتی یکی از علل شناخته‌شده پارستزی یا احساس گزگز هستند.
به‌خصوص اگر برق داشتن بدن همراه با گرفتگی شدید عضلات، ضعف، اسهال و استفراغ طولانی، تپش قلب یا مصرف برخی داروها باشد، ممکن است بررسی الکترولیت‌ها لازم شود.
برق زدن دست و پا نشانه چیست؟
یکی از شایع‌ترین قسمت‌هایی که افراد احساس برق و گزگز را تجربه می‌کنند، دست و پا است.
اگر این احساس کوتاه و موقتی باشد، مثلاً بعد از خوابیدن روی دست یا نشستن طولانی روی پا ایجاد شود، معمولاً ناشی از فشار موقت روی عصب است و با تغییر وضعیت برطرف می‌شود.
اما اگر گزگز و برق دست و پا دائماً تکرار شود، علل دیگری نیز باید بررسی شوند.
مهم‌ترین آن‌ها عبارت‌اند از:
- کمبود B12
- دیابت
- نوروپاتی محیطی
- فشار روی اعصاب
- سندرم تونل کارپال
- مشکلات ستون فقرات
- کم‌کاری تیروئید
- اختلال الکترولیت‌ها
- بعضی داروها
- مصرف زیاد الکل
- برخی بیماری‌های خودایمنی
آسیب، تحریک یا فشار روی اعصاب می‌تواند باعث احساس بی‌حسی، گزگز و سوزش شود و دیابت نیز یکی از علل مهم نوروپاتی محیطی است.
آیا برق داشتن کل بدن از کمبود ویتامین است؟
اگر احساس برق فقط در یک دست، پا یا چند انگشت وجود داشته باشد، ممکن است درگیری یک عصب مشخص مطرح باشد.
اما اگر فرد در قسمت‌های مختلف بدن به‌طور مکرر احساس گزگز یا شوک داشته باشد، دامنه علل گسترده‌تر می‌شود.
در این شرایط ممکن است پزشک علاوه بر کمبود مواد مغذی مواردی مانند:
- قند خون
- وضعیت تیروئید
- عملکرد اعصاب
- مشکلات ستون فقرات
- الکترولیت‌ها
- داروهای مصرفی
- بیماری‌های زمینه‌ای
را نیز بررسی کند.
بنابراین برق داشتن کل بدن را نباید صرفاً به یک کمبود ویتامینی نسبت داد.
برق گرفتن بدن هنگام لمس اشیا با برق داخلی بدن فرق دارد
گاهی منظور فرد از برق داشتن بدن این است که هنگام دست زدن به دستگیره، خودرو، لباس یا شخص دیگری یک شوک کوچک دریافت می‌کند.
این حالت معمولاً با گزگز عصبی متفاوت است.
در بسیاری از مواقع علت آن الکتریسیته ساکن است؛ یعنی بار الکتریکی روی سطح بدن یا لباس جمع شده و هنگام تماس با جسم دیگری تخلیه می‌شود.
این حالت بیشتر در شرایط زیر دیده می‌شود:
- هوای خشک
- استفاده از لباس‌های مصنوعی
- راه رفتن روی فرش و موکت
- اصطکاک زیاد لباس‌ها
- استفاده از برخی کفش‌ها
بنابراین اگر فقط هنگام لمس وسایل جرقه یا شوک ایجاد می‌شود و در حالت عادی هیچ گزگز یا بی‌حسی ندارید، معمولاً موضوع به کمبود B12 یا منیزیم مربوط نیست.
از کجا بفهمیم کمبود B12 داریم؟
فقط از روی علائم نمی‌توان کمبود B12 را قطعی تشخیص داد.
برای مثال گزگز کف پا هم ممکن است ناشی از کمبود B12 باشد و هم در نوروپاتی دیابتی، فشار روی اعصاب یا سایر مشکلات عصبی دیده شود.
در صورت تکرار علائم، پزشک ممکن است با توجه به شرایط فرد آزمایش‌هایی مانند موارد زیر را بررسی کند:
- سطح ویتامین B12
- CBC
- قند خون
- عملکرد تیروئید
- منیزیم
- کلسیم و سایر الکترولیت‌ها
در بعضی بیماران نیز بر اساس علائم، بررسی عصبی یا آزمایش‌های تکمیلی لازم می‌شود.
برای برق داشتن بدن چه بخوریم؟
اگر فرد کمبود مشخصی نداشته باشد، بهترین راهکار معمولاً داشتن رژیم غذایی متنوع است.
منابع غذایی ویتامین B12
B12 بیشتر در مواد غذایی حیوانی وجود دارد، مانند:
- گوشت
- ماهی
- مرغ
- تخم‌مرغ
- شیر
- ماست و سایر لبنیات
- مواد غذایی غنی‌شده با B12
منابع غذایی منیزیم
برای دریافت منیزیم می‌توان از مواد غذایی زیر استفاده کرد:
- بادام و سایر مغزها
- تخمه‌ها و دانه‌ها
- حبوبات
- غلات کامل
- سبزیجات برگ سبز
- برخی محصولات لبنی
اما اگر علت علائم یک بیماری عصبی یا متابولیک باشد، صرفاً تغییر رژیم غذایی مشکل را برطرف نمی‌کند.
آیا برای برق داشتن بدن مکمل B12 یا منیزیم مصرف کنیم؟
مصرف خودسرانه مکمل همیشه بهترین کار نیست.
اگر کمبود B12 واقعاً وجود داشته باشد، درمان آن می‌تواند بسیار مهم باشد؛ به‌خصوص زمانی که علائم عصبی ایجاد شده‌اند.
اما اگر سطح B12 طبیعی باشد و مشکل مثلاً ناشی از دیابت یا فشار روی یک عصب باشد، مصرف مکمل علت اصلی را درمان نمی‌کند.
در مورد منیزیم نیز همین موضوع صدق می‌کند. کمبود شدید آن می‌تواند گزگز و گرفتگی ایجاد کند، اما این به معنی آن نیست که هر فردی با احساس برق در بدن باید مکمل منیزیم مصرف کند.
چه زمانی برق داشتن بدن را جدی بگیریم؟
اگر احساس برق یا گزگز فقط چند دقیقه بعد از قرار گرفتن بدن در وضعیت نامناسب ایجاد شود و کاملاً برطرف شود، معمولاً مسئله جدی نیست.
اما اگر علائم:
- مرتب تکرار می‌شوند.
- چند روز یا چند هفته ادامه دارند.
- به‌تدریج شدیدتر می‌شوند.
- با ضعف عضلانی همراه‌اند.
- همراه با کاهش حس هستند.
- در هر دو پا یا هر دو دست ایجاد شده‌اند.
- تعادل فرد را مختل کرده‌اند.
- هنگام راه رفتن مشکل ایجاد می‌کنند.
بهتر است علت آن بررسی شود.
تشخیص زودهنگام نوروپاتی و سایر مشکلات عصبی اهمیت دارد، زیرا بعضی علل در صورت درمان به‌موقع قابل کنترل هستند.
نتیجه‌گیری
اگر بخواهیم به سؤال «علت برق داشتن بدن کمبود چه ویتامینی است؟» پاسخ کوتاهی بدهیم، ویتامین B12 یکی از مهم‌ترین کمبودهای تغذیه‌ای مرتبط با گزگز، بی‌حسی و مورمور شدن دست و پا است. منیزیم نیز در عملکرد عصب و عضله نقش دارد و کمبود قابل‌توجه آن می‌تواند باعث گزگز، بی‌حسی و گرفتگی عضلات شود.
با این حال، احساس برق در بدن یک علامت اختصاصی برای کمبود ویتامین نیست. دیابت، فشار روی عصب، مشکلات ستون فقرات، اختلال تیروئید و تغییر سطح الکترولیت‌ها نیز می‌توانند علائم مشابه ایجاد کنند.
اگر این حالت مرتب تکرار می‌شود یا همراه با بی‌حسی، ضعف، اختلال تعادل یا درد عصبی است، بهتر است به‌جای مصرف خودسرانه مکمل، ابتدا علت اصلی مشخص شود.