علت سردرد در گرما چیست؟ دلایل، درمان سریع و راه‌های پیشگیری

سردرد در روزهای گرم سال اتفاق عجیبی نیست. بعضی افراد پس از چند ساعت حضور در هوای گرم، ورزش زیر آفتاب یا حتی یک پیاده‌روی تابستانی دچار سردرد، ضعف و سرگیجه می‌شوند. در بسیاری از موارد، علت سردرد در گرما مستقیماً خود دمای هوا نیست؛ بلکه عواملی مانند کم‌آبی بدن، تعریق زیاد، از دست رفتن آب و نمک، گرمازدگی و تحریک حملات میگرنی در بروز آن نقش دارند. سردرد یکی از نشانه‌های شناخته‌شده بیماری‌های مرتبط با گرما است و کم‌آبی نیز می‌تواند با سردرد و احساس سبکی سر همراه باشد.

اگر سردرد ناشی از گرما خفیف باشد، معمولاً با رفتن به محیط خنک، استراحت و مصرف مایعات بهتر می‌شود. اما سردرد شدید همراه با گیجی، تب بسیار بالا یا کاهش سطح هوشیاری می‌تواند علامت گرمازدگی شدید باشد و نیاز به اقدام فوری پزشکی دارد.

چرا در هوای گرم سردرد می‌گیریم؟

گرما می‌تواند از چند مسیر مختلف زمینه سردرد را فراهم کند. گاهی مشکل اصلی کم‌آبی است، گاهی بدن بیش از حد گرم شده و در برخی افراد نیز افزایش دما یا نور شدید آفتاب حمله میگرنی را تحریک می‌کند.

به همین دلیل، پیدا کردن علت سردرد در گرما به علائم همراه و شرایطی که سردرد در آن ایجاد شده بستگی دارد.

1. کم‌آبی بدن؛ یکی از مهم‌ترین علت‌های سردرد در گرما

یکی از شایع‌ترین دلایل سردرد در هوای گرم، دهیدراته شدن یا کم‌آبی بدن است.

بدن در روزهای گرم برای کاهش دمای خود بیشتر عرق می‌کند. اگر میزان مایعاتی که مصرف می‌کنید کمتر از مقدار مایعی باشد که از دست می‌دهید، بدن وارد وضعیت کم‌آبی می‌شود.

سردرد و احساس سبکی سر از علائم کم‌آبی هستند. نشانه‌های دیگری مانند تشنگی، خشکی دهان، ادرار تیره و کاهش مقدار ادرار نیز می‌توانند همراه آن ظاهر شوند.

اگر سردرد شما در هوای گرم همراه با موارد زیر است، کم‌آبی می‌تواند یکی از دلایل احتمالی باشد:

• تشنگی زیاد
• خشکی دهان و لب‌ها
• سرگیجه یا سبکی سر
• خستگی
• ادرار زرد تیره
• کاهش تعداد دفعات ادرار

هرچه میزان تعریق بیشتر باشد، احتمال کم‌آبی نیز افزایش پیدا می‌کند.

2. گرمازدگی خفیف یا Heat Exhaustion

یکی دیگر از علت‌های مهم سردرد در گرما، گرمازدگی خفیف یا فرسودگی گرمایی است.

در اثر از دست رفتن بیش از حد آب و نمک بدن، معمولاً بر اثر تعریق شدید، ایجاد می‌شود. سردرد یکی از علائم شناخته‌شده این وضعیت است.

علائم گرمازدگی خفیف می‌تواند شامل موارد زیر باشد:

• سردرد
• سرگیجه
• ضعف و خستگی
• تشنگی شدید
• تهوع یا استفراغ
• تعریق زیاد
• افزایش دمای بدن
• گرفتگی عضلات

در چنین شرایطی باید فرد از محیط گرم خارج شده و به محل خنک منتقل شود و مصرف مایعات شروع شود.

3. تعریق زیاد و از دست دادن آب و نمک بدن

تعریق یکی از مکانیسم‌های اصلی بدن برای کنترل دماست. اما تعریق شدید فقط باعث از دست رفتن آب نمی‌شود؛ مقداری نمک نیز همراه عرق از بدن خارج می‌شود.

فرسودگی گرمایی پاسخی به از دست رفتن بیش از حد آب و نمک، معمولاً به دلیل تعریق زیاد، تعریف می‌کند.

این مسئله بیشتر در افرادی دیده می‌شود که:

• چند ساعت در گرما کار می‌کنند.
• ورزش شدید انجام می‌دهند.
• مدت زیادی زیر آفتاب هستند.
• به میزان کافی مایعات دریافت نمی‌کنند.

اگر تعریق بسیار زیاد بوده است، در برخی شرایط مصرف یک نوشیدنی ایزوتونیک یا محلول خوراکی جبران آب و املاح می‌تواند علاوه بر آب به جبران نمک ازدست‌رفته کمک کند. NHS این گزینه‌ها را برای افراد مبتلا به علائم Heat Exhaustion مطرح می‌کند.

4. میگرن در هوای گرم

اگر سابقه میگرن دارید، ممکن است متوجه شده باشید که سردردهای شما در تابستان یا روزهای بسیار گرم بیشتر می‌شوند.

گرمای شدید، تغییرات آب‌وهوا و فشار هوا را از محرک‌های احتمالی حمله میگرن در برخی افراد است. همچنین گرما و رطوبت زیاد می‌توانند احتمال کم‌آبی را افزایش دهند که خود یکی دیگر از محرک‌های شناخته‌شده میگرن است.

البته واکنش افراد مبتلا به میگرن یکسان نیست. ممکن است گرما در یک فرد محرک مهمی باشد ولی در فرد دیگری تأثیر چندانی نداشته باشد.

سردرد میگرنی ناشی از گرما چه علائمی دارد؟

در فردی که سابقه میگرن دارد، سردرد ممکن است با علائمی مانند موارد زیر همراه شود:

• سردرد ضربان‌دار
• حساسیت به نور
• حساسیت به صدا
• حالت تهوع
• تشدید درد هنگام فعالیت

در این شرایط علاوه بر کاهش مواجهه با گرما، شناسایی محرک‌های شخصی میگرن اهمیت دارد.

5. نور شدید خورشید

فقط دمای هوا نیست که می‌تواند باعث بدتر شدن سردرد شود. نور شدید و تابش مستقیم خورشید نیز در بعضی افراد، مخصوصاً مبتلایان به میگرن، مشکل‌ساز است.

هم چنین نور طبیعی شدید و خیرگی را از محرک‌های احتمالی میگرن در افراد حساس است.

استفاده از عینک آفتابی مناسب، کلاه و کاهش حضور مستقیم زیر نور شدید خورشید می‌تواند برای بعضی افراد کمک‌کننده باشد.

6. فعالیت ورزشی در هوای گرم

ورزش کردن باعث افزایش تولید گرما در بدن می‌شود. وقتی فعالیت شدید در محیط بسیار گرم انجام شود، بدن همزمان باید با گرمای محیط و گرمای ناشی از فعالیت مقابله کند.

تعریق شدید هنگام ورزش می‌تواند مقدار آب و نمک بدن را کاهش دهد و احتمال بروز علائمی مانند ضعف، سرگیجه، تهوع و سردرد را افزایش دهد.

به همین دلیل در روزهای بسیار گرم بهتر است فعالیت‌های سنگین در ساعات خنک‌تر روز انجام شوند.

7. تغییر الگوی خواب و سبک زندگی در تابستان

در فصل تابستان ممکن است زمان خواب، میزان فعالیت، سفر، مصرف مایعات و ساعات قرار گرفتن در معرض نور تغییر کند.

در افرادی که میگرن دارند، تغییر در برنامه خواب نیز می‌تواند یکی از محرک‌های حمله باشد. منظم بودن زمان خواب برای کاهش برخی حملات میگرنی مهم است.

بنابراین اگر هر تابستان سردردهای شما بیشتر می‌شوند، فقط میزان گرما را بررسی نکنید؛ تغییر خواب و سبک زندگی نیز ممکن است در آن نقش داشته باشد.

8. بعضی داروها و افزایش حساسیت به گرما

برخی داروها می‌توانند خطر کم‌آبی یا افزایش دمای بدن را در هوای گرم بیشتر کنند.

توصیه می‌شود افرادی که دارو مصرف می‌کنند، درباره تأثیر گرما بر شرایط پزشکی و داروهای خود با پزشک مشورت کنند. بعضی داروها می‌توانند احتمال دهیدراته شدن یا گرم شدن بیش از حد بدن را افزایش دهند.

داروی خود را به دلیل گرم شدن هوا بدون مشورت پزشک قطع یا تغییر ندهید.

سردرد ناشی از گرما چه علائمی دارد؟

برای سردرد گرمایی یک شکل ثابت وجود ندارد. شدت و نوع سردرد به علت زمینه‌ای آن بستگی دارد.

ممکن است سردرد همراه با علائم زیر ایجاد شود:

• تشنگی
• خستگی
• سرگیجه
• تعریق زیاد
• ضعف
• تهوع
• گرفتگی عضلات
• کاهش ادرار

وجود چند مورد از این علائم پس از قرار گرفتن طولانی در محیط گرم می‌تواند احتمال Heat Exhaustion یا کم‌آبی را افزایش دهد.

برای سردرد ناشی از گرما چه کنیم؟

اگر سردرد پس از حضور در هوای گرم ایجاد شده و علائم خطر وجود ندارد، اولین هدف باید خنک کردن بدن و جبران مایعات باشد.

به محیط خنک بروید

از آفتاب و محیط گرم خارج شوید و در یک محیط خنک، سایه یا فضای دارای تهویه مناسب استراحت کنید.

آب بنوشید

مایعات را به‌آرامی مصرف کنید. مصرف مکرر جرعه‌های آب خنک را در علائم ناشی از گرما کمک کننده است.

اگر حالت تهوع دارید، نوشیدن مقدار کم مایعات در دفعات بیشتر ممکن است راحت‌تر باشد.

بدن را خنک کنید

برای کاهش دمای بدن می‌توانید:

• لباس‌های اضافی را کم کنید.
• پوست را با آب خنک مرطوب کنید.
• از کمپرس خنک استفاده کنید.
• در معرض جریان هوای مناسب قرار بگیرید.

این اقدامات از روش‌های توصیه‌شده برای کمک به افراد دچار Heat Exhaustion هستند.

در صورت تعریق شدید به جبران املاح توجه کنید

اگر مدت زیادی در گرما بوده‌اید و به‌شدت عرق کرده‌اید، در بعضی شرایط استفاده از محلول خوراکی جبران آب و املاح یا نوشیدنی ایزوتونیک می‌تواند کمک‌کننده باشد.

مصرف بیش از حد نمک یا قرص نمک به‌صورت خودسرانه توصیه نمی‌شود.

آیا آب خوردن سردرد ناشی از گرما را خوب می‌کند؟

اگر سردرد به علت کم‌آبی خفیف ایجاد شده باشد، مصرف مایعات می‌تواند به بهبود علائم کمک کند.

توصیه می‌شود افرادی که علائم کم‌آبی دارند، مایعات مصرف کنند و اگر نوشیدن حجم زیاد مایع دشوار است، ابتدا با جرعه‌های کوچک شروع کنند.

اما اگر سردرد شدید است یا فرد علائم گرمازدگی جدی دارد، تنها آب خوردن کافی نیست و ممکن است به مراقبت پزشکی نیاز باشد.

چگونه از سردرد در گرما جلوگیری کنیم؟

پیشگیری از کم‌آبی و گرم شدن بیش از حد بدن می‌تواند احتمال بروز بسیاری از سردردهای مرتبط با گرما را کاهش دهد.

برای کاهش خطر:

• در طول روز به‌طور منظم آب بنوشید.
• منتظر احساس تشنگی شدید نمانید.
• هنگام ورزش و تعریق، مقدار مصرف مایعات را افزایش دهید.
• در ساعات بسیار گرم، فعالیت سنگین را محدود کنید.
• لباس سبک، گشاد و روشن بپوشید.
• تا حد امکان از حضور مستقیم زیر آفتاب شدید خودداری کنید.
• از عینک آفتابی و کلاه مناسب استفاده کنید.
• مصرف زیاد الکل را در هوای گرم محدود کنید.

در روزهای گرم مایعات کافی مصرف شود و همچنین برای کاهش خطر بیماری‌های ناشی از گرما، پرهیز از آفتاب بین حدود ساعت ۱۱ تا ۱۵ و محدود کردن فعالیت شدید پیشنهاد می‌شود.

رنگ ادرار را بررسی کنید

یکی از نشانه‌های ساده برای ارزیابی تقریبی وضعیت آب بدن، رنگ ادرار است.

به اندازه‌ای مایعات مصرف شود که ادرار معمولاً رنگ روشن داشته باشد. ادرار زرد تیره و کاهش ادرار می‌توانند از علائم کم‌آبی باشند.

چه کسانی در برابر گرما آسیب‌پذیرتر هستند؟

اگرچه گرما می‌تواند برای هر فردی مشکل ایجاد کند، بعضی افراد بیشتر در معرض عوارض گرمای شدید قرار دارند.

گروه‌های زیر را از جمله افراد نیازمند مراقبت بیشتر در روزهای بسیار گرم معرفی می‌شود:

• سالمندان بالای ۶۵ سال
• نوزادان و کودکان کم‌سن
• زنان باردار
• افراد دارای بیماری قلبی یا برخی بیماری‌های مزمن
• افرادی که در فضای باز کار می‌کنند
• افرادی که در گرما ورزش می‌کنند

این افراد باید در روزهای بسیار گرم توجه بیشتری به دریافت مایعات و علائم اولیه بیماری‌های مرتبط با گرما داشته باشند.

تفاوت سردرد معمولی ناشی از گرما با گرمازدگی شدید چیست؟

سردرد به‌تنهایی معمولاً نشان‌دهنده Heatstroke نیست؛ اما اگر سردرد با علائم عصبی یا افزایش شدید دمای بدن همراه شود، وضعیت جدی‌تر است.

Heatstroke یا گرمازدگی شدید یک اورژانس پزشکی است.علائمی مانند گیجی، اختلال هوشیاری، تشنج، دمای بسیار بالای بدن، تنفس سریع و بیهوشی را از نشانه‌های خطر می‌دانند.

چه زمانی سردرد در گرما خطرناک است؟

اگر فرد پس از رفتن به محل خنک، خنک کردن بدن و مصرف مایعات طی حدود ۳۰ دقیقه بهتر نشود، باید احتمال یک مشکل جدی‌تر در نظر گرفته شود.

در صورت مشاهده موارد زیر باید سریعاً کمک پزشکی دریافت شود:

• گیجی یا رفتار غیرعادی
• کاهش سطح هوشیاری
• تشنج
• دمای بسیار بالای بدن
• مشکل در هماهنگی حرکات
• تنفس بسیار سریع
• ضربان قلب سریع
• بیهوشی
• ادامه علائم با وجود خنک کردن بدن

Heatstroke می‌تواند تهدیدکننده زندگی باشد و نباید برای برطرف شدن خودبه‌خودی آن صبر کرد.

آیا سردرد در گرما نشانه فشار خون است؟

سردرد در روزهای گرم لزوماً به معنی بالا یا پایین بودن فشار خون نیست.

کم‌آبی، فرسودگی گرمایی و میگرن از دلایل دیگری هستند که می‌توانند باعث سردرد شوند. بنابراین تشخیص علت صرفاً براساس سردرد امکان‌پذیر نیست.

اگر سابقه فشار خون یا بیماری قلبی دارید و در گرما دچار سردرد مکرر، ضعف، سرگیجه یا علائم غیرمعمول می‌شوید، بهتر است شرایط شما توسط پزشک ارزیابی شود. گرما می‌تواند وضعیت افراد مبتلا به برخی بیماری‌های مزمن از جمله مشکلات قلبی را بدتر کند.

نتیجه‌گیری

علت سردرد در گرما معمولاً تنها بالا رفتن دمای هوا نیست. کم‌آبی بدن، تعریق زیاد و از دست دادن آب و نمک، فرسودگی گرمایی، نور شدید خورشید و تحریک میگرن از مهم‌ترین عواملی هستند که می‌توانند در روزهای گرم باعث سردرد شوند.

در بیشتر موارد خفیف، رفتن به محیط خنک، استراحت، نوشیدن مایعات و کاهش دمای بدن می‌تواند به بهبود علائم کمک کند. پیشگیری نیز اهمیت زیادی دارد؛ نوشیدن منظم آب، کاهش فعالیت در ساعات بسیار گرم و محافظت در برابر نور مستقیم خورشید از اقدامات ساده اما مؤثر هستند.

با این حال، سردرد شدید همراه با گیجی، تشنج، دمای بسیار بالای بدن، اختلال هوشیاری یا بیهوشی یک علامت هشدار است و می‌تواند نشان‌دهنده Heatstroke باشد. در چنین شرایطی باید فوراً کمک پزشکی دریافت شود.